तराई, फुर्सदमा।
मिथिलाका मन्दिर, बुद्ध जन्मस्थल, गैंडा र बाघको वन, थारू गाउँ र बिर्सिएका राजधानी — नेपालको सम्पूर्ण दक्षिणी समथर भूभागका प्रसिद्ध र लुकेका ठाउँहरू, अंग्रेजी र नेपालीमा।
- घुम्ने ठाउँ
- ४५
- समेटिएका जिल्ला
- २१
- चाडपर्व
- ११
- मिनेट पढ्ने सामग्री
- ६३
किन तराई?
धेरैजसो यात्रु अरू कतै जाने क्रममा मात्र तराई पार गर्छन् — सीमा नाका, हिमालतिरको उडान वा काठमाडौं जाने बस। तर नेपालको आधा जनसंख्या यहीँ बस्छ, र यो समथर भूभागमा दक्षिण एसियाकै पुराना इतिहास छन्: बुद्धको जन्मस्थल, रामायणको मिथिला, कर्णाट राजाहरूको राजधानी र इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई रोकेका गढीहरू।
यो गाइडले जिल्लैपिच्छे सम्पूर्ण तराई समेट्छ। हरेक ठाउँको छोटो सारांश र लामो लेख, घुम्नका लागि व्यावहारिक जानकारी, र थोरैलाई मात्र थाहा भएका ठाउँमा 'लुकेको रत्न' चिनो छ।
पाँच क्षेत्र, एउटै समथर पट्टी
तराई भारतसँगको सिमानामा पूर्वको मेची नदीदेखि पश्चिमको महाकालीसम्म करिब ८०० किमी फैलिएको छ। सुरु गर्न एउटा क्षेत्र छान्नुहोस्।
कोशी प्रदेशकोशीझापाका चियाबारी, औद्योगिक सहर विराटनगर, पहाडको फेदीमा धरान र चराले भरिएको फाँटसहितको विशाल कोशी नदी।झापा · मोरङ · सुनसरी · उदयपुर
मधेश प्रदेशमधेशमिथिला र भोजपुरको मुटु: जनकपुरका मन्दिर र पोखरी, नेपालको एक मात्र यात्रु रेल, कर्णाट राजधानी सिम्रौनगढका भग्नावशेष र प्रवेशद्वार सहर वीरगन्ज।सप्तरी · सिराहा · धनुषा · महोत्तरी · सर्लाही · रौतहट · बारा · पर्सा
बागमती र गण्डकी प्रदेशचितवन र भित्री मधेशचितवनका गैंडा र बाघका जंगल, थारू गाउँ, पवित्र नदी दोभान र काठमाडौंको बाटो रक्षा गर्ने पहाडी गढीहरू।चितवन · मकवानपुर · सिन्धुली · नवलपुर
लुम्बिनी प्रदेशलुम्बिनीबुद्धको जन्मभूमि — लुम्बिनी, कपिलवस्तु, रामग्राम, देवदह — साथै थारू संस्कृतिको केन्द्र दाङ, नेपालगन्जका बजार र बर्दियाका बाघ।परासी · रूपन्देही · कपिलवस्तु · दाङ · बाँके · बर्दिया
सुदूरपश्चिम प्रदेशसुदूरपश्चिमकमलले ढाकिएका ताल, संसारकै ठूलो बाह्रसिंगे बथान भएको शुक्लाफाँटाको घाँसे मैदान, राना थारू गाउँ र महाकाली नदीको सिमाना।कैलाली · कञ्चनपुरयहाँबाट सुरु गर्नुहोस्
सबै हेर्नुहोस् →कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष
कोशी नदीका घाँसे टापु र छरिएका धार, नेपालका अन्तिम जंगली अर्ना भैंसीका लागि सन् १९७६ देखि संरक्षित र चराका लागि प्रसिद्ध — सयौं प्रजाति, र जाडोमा हाँस र राजहाँसका ठूला बथान।
रामसार सिमसार र चराको स्वर्ग१ मिनेट →जानकी मन्दिर, जनकपुर
सेतो, गुम्बजदार सीता (जानकी) को मन्दिर, जसले जनकपुरलाई प्राचीन मिथिलाको राजधानी र राजा जनकको नगरीका रूपमा चिनाउँछ। मध्य भारतकी एक रानीले सन् १९०० को दशकमा बनाएको यो मन्दिर नेपालको 'पोखरीको सहर'का विवाह मण्डप, राम मन्दिर र पवित्र सागरहरूबीच उभिएको छ।
मिथिलाको मुटुमा सीताको मन्दिर१ मिनेट →
◆ लुकेको रत्नसिम्रौनगढ
दुई शताब्दीभन्दा बढी (सन् १०९७–१३२४) मिथिलाका कर्णाट राजाहरूको राजधानी, त्यसपछि दिल्ली सल्तनतले ध्वस्त पारेर जंगलले छोपेको नगर। आज: बाराको सिमानाका शान्त गाउँमा इँटाका पर्खाल, खाडल, छरिएका मूर्ति र पुनर्निर्मित दुई मन्दिर — तराईका नबताइएका महान् कथामध्ये एक।
कर्णाट राजाहरूको हराएको राजधानी१ मिनेट →चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज
नेपालको पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज (१९७३) र १९८४ देखि विश्व सम्पदा: साल वन, अग्लो घाँसे मैदान र नदी, जहाँ एक सिङ्गे गैंडा, पाटे बाघ, घडियाल गोही र ५०० भन्दा बढी प्रजातिका चरा बस्छन् — देशकै सबैभन्दा चर्चित वन्यजन्तु गन्तव्य।
युनेस्को विश्व सम्पदा · गैंडा र बाघको देश२ मिनेट →लुम्बिनी — पवित्र उद्यान
जहाँ रानी मायादेवीले सिद्धार्थ गौतम, बुद्धलाई जन्म दिइन्। मायादेवी मन्दिरले प्राचीन जन्मस्थल ढाकेको छ, छेउमै ई.पू. २४९ को अशोक स्तम्भ छ जसको अभिलेखले लुम्बिनीको नाम लिन्छ — बौद्धहरूका लागि पृथ्वीकै पवित्रतम स्थलमध्ये एक, र सन् १९९७ देखि विश्व सम्पदा।
युनेस्को विश्व सम्पदा · बुद्ध जन्मस्थल१ मिनेट →
तिलौराकोट (प्राचीन कपिलवस्तु)
पर्खाल र खाडलले घेरिएका भग्नावशेष, जसलाई नेपाली पुरातत्त्वविद्ले शाक्यहरूको राजधानी कपिलवस्तु मान्छन्, जहाँ राजकुमार सिद्धार्थले सत्यको खोजीमा पूर्वी ढोकाबाट निस्कनुअघि जीवनका पहिला २९ वर्ष बिताए। पुराना रुखमुनि इँटाका जग, सानो संग्रहालय र लुम्बिनीको भीडभन्दा टाढा शान्त वातावरण।
जहाँ बुद्ध हुर्किए१ मिनेट →
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज
तराईकै सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय निकुञ्ज — जंगली, दुर्गम र चितवनभन्दा निकै कम घुमिने — बलियो पाटे बाघ संख्या, जंगली हात्ती, गैंडा र कर्णालीमा सोँससहित।
जंगली बाघ देख्ने नेपालकै उत्तम अवसर१ मिनेट →घोडाघोडी ताल
कैलालीमा पूर्व–पश्चिम राजमार्गकै छेउमा रहेको वनभित्रका तालको शृंखला — तराईको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक ताल समूह र २००३ देखि रामसार सिमसार, कमल र जलकुम्भीले ढाकिएको र चरा तथा कछुवाले भरिपूर्ण।
वनभित्रका कमल ताल१ मिनेट →
शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज
नेपालको सबैभन्दा पश्चिमी निकुञ्ज, विशाल शुक्ला फाँटा घाँसे मैदान र संसारकै ठूलो बाह्रसिंगे बथानका लागि प्रसिद्ध — साथै बाघ, जंगली हात्ती, दुर्लभ घाँसे मैदानका चरा र किंवदन्तीको रानी ताल।
बाह्रसिंगेको घाँसे मैदान१ मिनेट →नक्सामा सबै ठाउँ
थोप्लाहरू अनुमानित स्थान हुन्। ठाउँ खोल्न थोप्लामा थिच्नुहोस्।
◆ लुकेका रत्न
गाइडबुकमा विरलै पर्ने ठाउँहरू।
◆ लुकेको रत्नकीचकबध
दक्षिणी झापाका उत्खनन गरिएका इँटाका भग्नावशेष, जसलाई परम्पराले भीमले दुष्ट कीचकलाई मारेको ठाउँ मान्छ — सुदूर पूर्वी तराईका थोरै पुरातात्त्विक स्थलमध्ये एक, यात्रुमाझ लगभग अपरिचित।
महाभारत किंवदन्ती र इँटाका भग्नावशेष१ मिनेट →केचना कवल
दशकौंसम्म नेपालको आधिकारिक सबैभन्दा होचो ठाउँ, समुद्री सतहबाट करिब ७० मिटर, झापाको दक्षिण–पूर्वी कुनाका धानखेतबीच खम्बाले चिनाइएको। सन् २०१७ को सर्वेक्षणले यो उपाधि धनुषालाई दियो — तर अग्ला चुचुराका लागि प्रसिद्ध देशको प्रतीकात्मक 'फेद' अझै यही हो।
नेपालको होचो भूभाग (पहिलेको)१ मिनेट →
◆ लुकेको रत्नबेतना सिमसार
बेलबारीमा पूर्व–पश्चिम राजमार्ग छेउको, वनले घेरिएको सानो ताल, स्थानीय समुदायद्वारा व्यवस्थित — डुंगा सयर, चरा, बाँदर र पूर्वको लामो यात्रामा शीतल बिसौनी।
राजमार्ग छेउको वन ताल१ मिनेट →
◆ लुकेको रत्नछिन्नमस्ता भगवती, सखडा
सप्तरीमा भारतीय सिमाना नजिकको श्रद्धेय देवी मन्दिर, आफ्नै शिर काट्ने देवीको उग्र रूप छिन्नमस्तालाई समर्पित। वर्षभरि शान्त, दशैंमा सिमानाका दुवैतर्फका तीर्थयात्रीले भरिन्छ।
शिरविहीन देवीको शक्तिपीठ१ मिनेट →
◆ लुकेको रत्नसलहेस फुलबारी
मिथिलाका प्रिय लोकनायक राजा सलहेससँग जोडिएको लहानको सानो पवित्र वन। एउटा पुरानो रुखमा रहेको सुनाखरी नेपाली नयाँ वर्षको अघिल्लो साँझ र बिहान मात्र फुल्छ भनिन्छ — र हजारौं मानिस हेर्न आउँछन्।
लोकनायकको फुलबारी र नयाँ वर्षको सुनाखरी१ मिनेट →
◆ लुकेको रत्नजलेश्वर महादेव
महोत्तरीको सीमावर्ती सदरमुकाम जलेश्वरलाई नाम दिने मन्दिर: यसको शिवलिंग जमिनको सतहभन्दा तल पानीले भरिएको गर्भगृहमा छ — 'जलका ईश्वर'। मिथिलाको प्रमुख शिवरात्रि स्थल।
पानीभित्रका शिव१ मिनेट →आउँदै गरेका चाडपर्व
सबै हेर्नुहोस् →दशैं: झिझिया र सखिया नाच
नेपालको सबैभन्दा ठूलो चाड तराईमा आफ्नै रूपमा मनाइन्छ: मैथिल महिलाहरू टाउकोमा बत्ती बालिएका माटाका घैंटा राखेर झिझिया नाच्छन्, र पश्चिमका थारू युवतीहरू दशैंका रातभर सखिया नाच्छन्।
१२ दिनपछि२०२६ नोभेम्बर १२ – २०२६ नोभेम्बर १५छठ पर्व
मधेशको महान् पर्व: व्रतालुहरू, धेरैजसो महिला, निर्जल उपवास बसेर नदी र पोखरीमा उभिई अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिन्छन्, दियो, फलफूलका डाला र गीतले घेरिएर।
४४ दिनपछि२०२६ नोभेम्बर १५ – २०२६ नोभेम्बर २४सामा–चकेवा
छठ सकिएदेखि कार्तिक पूर्णिमासम्म मैथिल किशोरीहरू माटाका साना चरा र मूर्ति बनाउँछन्, हरेक साँझ गीत गाउँछन् र अन्त्यमा तिनलाई 'बिदा' गर्छन् — दाजुभाइ–दिदीबहिनीको नाता र बसाइँ सर्ने चराको पर्व।
४७ दिनपछि२०२६ नोभेम्बर २४वराहक्षेत्रमा कार्तिक पूर्णिमा
कार्तिक पूर्णिमामा पूर्वी नेपाल, बिहार र पश्चिम बंगालका तीर्थयात्री कोशी–कोका दोभानमा स्नान गरी वराह रूपका विष्णुको पूजा गर्छन् — वराहक्षेत्रको वर्षकै सबैभन्दा ठूलो दिन।
५६ दिनपछिचाडपर्वका मिति चन्द्र पात्रोअनुसार हुन्छन्। यहाँ देखाइएका मिति अनुमानित हुन् — यात्रा गर्नुअघि पात्रो हेरेर पक्का गर्नुहोस्।
कथा र लेख
सबै हेर्नुहोस् →
थारू को हुन्?
भित्री मधेशका सबैभन्दा पुराना बासिन्दा थारूहरू अरूले डराउने वनमा शताब्दीऔं बसे। उनका समूह, घर, खाना, चाडपर्व र हालको इतिहासबारे छोटो परिचय।
२ मिनेट →
२०५७ साउन २: कमैया मुक्तिको दिन
पुस्तौंदेखि पश्चिम नेपालका हजारौं थारू परिवार कहिल्यै तिर्न नसकिने ऋणमा बाँधिएर बँधुवा मजदुरका रूपमा काम गर्थे। कमैया प्रथा कसरी अन्त्य भयो — र मुक्ति किन सुरुवात मात्र थियो।
१ मिनेट →
औलो अन्त्यले तराईलाई कसरी बदल्यो
सन् १९५० को दशकसम्म तराईका वन डरलाग्दो 'औल' थिए — पहाडको रक्षा गर्ने र बसोबासलाई रोक्ने औलो क्षेत्र। त्यसपछिका डीडीटी अभियानले नेपालको जनसंख्या, परिदृश्य र राजनीति बदले।
१ मिनेट →पछिल्ला अपडेट
- तराई नेपाल सुरु भयो: २१ जिल्लाका ४५ ठाउँ, ११ चाडपर्व, ५ लामा लेख, सम्पूर्ण तराईको नक्सा र छ तयारी यात्रा योजना। थप जिल्ला आउँदैछन्।