राजविराज

नेपालका धेरैजसो सहर बजार वा मन्दिर वरिपरि आफैं फैलिए। राजविराज भने पहिले कागजमा कोरिएको थियो। सन् १९३८ मा राणा सरकारले सप्तरीका लागि नयाँ प्रशासनिक केन्द्र स्वीकृत गर्‍यो, र प्रमुख इन्जिनियर तथा वास्तुविद् दिल्लीजङ्ग थापाले भारतको योजनाबद्ध सहर जयपुरलाई नमुना बनाएर सीधा सडक र आयताकार ब्लकको चोकटा ढाँचामा यसलाई बसाले।

यहीँ किन?

सन् १९३० को दशकमा पूर्वी तराईमा ठूलो मात्रामा वन फाँडिँदै थियो, काठ ब्रिटिस भारत निर्यात हुन्थ्यो र नयाँ खेतीयोग्य जमिन बाँडिन्थ्यो। बिहारको सडक नाकानजिकको सफा नयाँ सदरमुकाम तत्कालीन प्रशासकलाई उपयुक्त थियो। योजनामा केन्द्रीय चोक वरिपरि सरकारी कार्यालय र आवासका छुट्टै क्षेत्र राखिए।

आजको सहर

राजविराज केन्द्रमा राजदेवी मन्दिर, छठमा प्रयोग हुने पोखरी र राष्ट्रिय व्यक्तित्वका नाममा रहेका व्यस्त चोक भएको जीवन्त मैथिल सहर हो। यसले धेरै राष्ट्रिय राजनीतिक नेता जन्माएको छ, र होली तथा छठमा यहाँका सडक नेपालकै रमाइलामध्ये पर्छन्।

नजिकै

सखडाको छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर दक्षिण–पूर्व सिमाना नजिक छ; कोशी ब्यारेज र कोशी टप्पु आरक्ष एक घण्टाभित्र पुगिन्छ।