मिथिला चित्रकला: जनकपुरका महिलाको कला
मिथिलाका गाउँमा भित्ता र भुइँ सधैं क्यानभास रहे। छोरीको बिहे हुँदा घरका महिलाहरूले कोहबर — दुलहीको कोठा — मा उर्वरता र सौभाग्यका चित्र कोर्छन्: कमल, बाँस, माछा, सुगा, कछुवा, सूर्य र चन्द्रमा, र कृष्ण, दुर्गा अनि सबैभन्दा बढी राम र सीताजस्ता देवता। चाडपर्वमा उनीहरू भुइँ र आँगनमा चामलको पिठोको झोलले जटिल अरिपन बनाउँछन्।
महिलाको कला
यो ज्ञान शताब्दीऔंसम्म आमाबाट छोरीमा सर्दै आयो, र लगभग पूर्ण रूपमा महिलाको परम्परा थियो। हरेक परिवार र समुदायका आफ्नै बुट्टा र शैली थिए — रंगले भरिएका मोटा रेखा वा मसिना रेखा र धर्सा।
भित्ताबाट कागजमा
बीसौं शताब्दीको उत्तरार्धमा यो कला भित्ताबाट कागज र कपडामा सर्यो, पहिले बिहारको मधुबनी क्षेत्रमा, त्यसपछि नेपालमा। बोक्न मिल्ने सतहमा चित्र बनाउँदा महिलाले आफ्नै आम्दानी पाए, र शैली अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चिनियो — प्रायः 'मधुबनी चित्रकला' नाममा।
जनकपुर महिला विकास केन्द्र
जनकपुरमा, सन् १९८० को दशकको अन्त्यमा स्थापित कुवाको जनकपुर महिला विकास केन्द्रले स्थानीय महिला कलाकार, धेरैजसो सीमान्तकृत समुदायका, लाई तालिम र सहयोग दिन्छ। यसका चित्र, माटाका सामान, कपडा र कागजका वस्तुले मिथिलाका बुट्टा संसारभरका ग्राहकसम्म पुर्याउँछन्, र भवन आफैं स्थानीय शैलीमा सजिएको छ। आगन्तुकले कलाकार काम गरिरहेको हेर्न र सिधै किन्न सक्छन्।
के खोज्ने
माछा उर्वरता र समृद्धिका प्रतीक हुन्; माछाको जोडी विवाहको। सुगा र मयूर प्रेमका प्रतीक। सूर्य र चन्द्रमा प्रायः साक्षीका रूपमा माथि देखिन्छन्। रामायणका दृश्य — विशेषगरी सीताको विवाह — जनकपुरमा मनपर्ने विषय हुन्।
मौलिक ठाउँमा हेर्ने
बिहेको मौसम (जाडो र वसन्त) वा छठ र दीपावलीका बेला जनकपुर वरपरका गाउँमा हिँड्नुहोस्, नयाँ चित्र कोरिएका भित्ता र ढोका देख्न सक्नुहुन्छ — आफ्नै मौलिक घरमा रहेको कला।